De Schaduw

Verteld door Eric van Berkel. De verhalenverteller van Over Rood

In de duisternis gonzen de stemmen als woeste krekels. Ze schreeuwen in
alle toonaarden door elkaar. Ik druk m’n handen tegen mijn oren, maar de
stemmen blijven razen en mijn antwoorden maken hen nog bozer.

Lees verder

 

Het verhaal van Eric

Het lege vel op mijn beeldscherm staart me aan. Zou ik dit keer wel de juiste woorden vinden? Het is de zomer van 2016 en de kickstart van mijn carrière heeft nog slechts afwijzend gepruttel opgeleverd. Ik zucht, ik steun en schud mijn hoofd.

Diploma’s

Ik ben bijna 31 jaar oud, sinds enkele maanden afgestudeerd en in het bezit van prachtige diploma’s – waaronder een mastergraad van de enige excellente bestuurswetenschappenopleiding van Nederland! – en heb ruimschoots werkervaring. Het gros van mijn jaren op aarde heb ik besteed aan de verstandige mantra’s van mijn ouders: leren, werken, studeren en profileren. De heilige drie-eenheid van het leven: studie, arbeidscontract en netwerk. Het resultaat? Afwijzingsbrieven in vele soorten en maten – “U hebt te veel levenservaring, meneer, wij kunnen u niets leren, u past niet in ons profiel” – een lege bankrekening en een bijstandsuitkering.

Authenticiteit

Ik dwing mezelf een originele brief te typen. Schrijven vormt het probleem niet. De uitdaging zit ‘m in authenticiteit. Ik heb namelijk geen flauw benul waarom ik informatiemanagementtrainee wil worden. Ja, voor het geld. Voor de beëindiging van mijn onder curatelestelling. Voor het samen kunnen gaan wonen met mijn vriendin. Voor trots en onafhankelijkheid. Voor een nieuwe jas, een vers batterijtje in m’n horloge.

Verlost van de bijstand

Het is een regenachtige maandagochtend in mei 2017. We wonen samen en zij betaalt de rekeningen. Ik ben verlost van de bijstand. Honderd mislukkingen in veertien maanden hebben mij doen binnenlopen bij de KvK. Van m’n bijstandscentjes betaal ik de inschrijving. Ik wil werken met verhalen, met woorden en met mensen. Ik wil verhalen vangen, ervaringen delen en mensen inspireren. Via de lokale politiek en een oud-collega krijg ik mijn eerste opdrachten: workshops ‘story telling’, creatief schrijven en ik mag toespraken optekenen. Ik schrijf een filmscript voor een animatiescript en ondersteun een gemeente bij het vangen van bijzondere verhalen uit het sociaal domein. Denk aan jeugdproblematiek, schuldenbergen en nieuwkomers. Het lege vel is niet langer mijn vijand, maar mijn vriend. Ik neem op jaarbasis succesvol deel aan tientallen schrijfwedstrijden, produceer meer dan vijftig verhalen en ik geef mijn eigen verhalenbundels uit. Wat een verschil met 2016.

De Reis

Het is januari 2019 en ik zie Bert’s bericht verschijnen. Ik mail hem en we maken een afspraak. Waardeloos verzekerd, zonder CAO en pensioenpotje – zoals vrijwel elke Zzp’er – maar in m’n nieuwe jas, neem ik het risico en stap ik in de trein. Ik ben benieuwd waar de reis naartoe leidt en welke verhalen ik onderweg tegenkom.

Eric van Berkel
‘s-Hertogenbosch, januari 2019.

Het verhaal van Tony

“2006. Negen werknemers en drie zakenpartners. Iedere partner een eigen BV, samen een holding, jaarlijks een flinke omzet. 2008. De economische crisis brengt de klad in de ICT. Personeel stroomt uit – vrijwillig, soms aangespoord. De derde partner overlijdt en we gaan met z’n tweeën verder.” De holding en de werkkring behouden ze. “Mark heeft veel connecties, kent directeuren van verschillende bedrijven en wij detacheren onszelf.”

Zomer 2017 in Den Haag. Tony aan het woord.

De zaak beëindigen

“Begin 2014 willen we de boel beëindigen. Onze detacheringen zouden stoppen; we zijn beiden al boven de 50. Ik stond zelf voor de vraag of ik een intern contract wou. Nou die keus was snel gemaakt! Emotioneel aan de grond wou ik gas terugnemen. Geen nieuwe opdrachten aannemen. Afstand doen van onze gezamenlijke BV, maar we hadden een achterstand in de administratie. Met 80.000 Euro op onze rekening zou dat goed moeten komen.”

Inmiddels hadden ze meerdere accountants versleten. “De eerste, een vriend van Mark, leverde niet zoals ‘t hoorde. Deed aangiftes te laat. Wij kregen boete op boete. Ik had geen vertrouwen in zijn cijfers. Op naar een groot kantoor. Hen vertrouwden wij blindelings, maar ineens bleken geen personeelskosten opgevoerd te zijn terwijl wij vijf man in dienst hadden! Via mijn detacheringsplek kwam ik uit bij iemand die ik om hulp vroeg. Omdat wij geen snars van financiën en administratie wisten, verzocht ik hem ons tijdig te waarschuwen wanneer er iets was. Ons een trap onder de kont te geven wanneer we iets moesten doen. Pas achteraf weet ik dat ik naïef was. Bij aanmaningen had hij altijd een verhaal, zei dat hij het recht trok en dat wij ons geen zorgen hoefden te maken. Dat deden we niet. De belastingen leken o.k. De accountant en de belastingen moesten we betalen, maar dat kon. Gek was wel dat de accountant eerst helemaal niets en toen ineens wel factureerde.”

Bij Over Rood

“Uiteindelijk zijn we eind 2015 ergens in loondienst gegaan. Maar nog steeds was er niets gedaan aan het beëindigen van onze BV’s. Ik kreeg het benauwd, loonbeslag dreigde. Via de personeelschef naar de manager en via de vertrouwenspersoon kwam ik uit bij Van de Krogt, de contactpersoon bij de Gemeente Den Haag die met Over Rood Den Haag contact had. Zo kwam ik bij Over Rood.”

“Ik overzag het niet meer; kon niet bedenken waar te beginnen. Bij Over Rood kreeg ik het gevoel de hulp te vinden die ik nodig had. Ik trof mensen die me konden helpen, waar ik mijn verhaal bij kwijt kon en kreeg ik tips hoe vooruit te kunnen.”

Acties als achter zijn DiGid aan gaan, bij de belastingen de stand van zaken na trekken, jaarrekeningen checken bij de KvK en bij de accountant. Traag gaat het. Soms doet Tony iets, maar eigenlijk is hij vooral nog overdonderd. Moedeloos, lamgeslagen. Voor de rechtbank gedaagd door een voormalige vriend. Privé op een gegeven moment ook een kluwen van moeilijke, elkaar opvolgende zaken. Dochter van zijn vriendin in de problemen, zij zelf die ziek werd … een onverwacht overlijden.

“Ik had niets kunnen doen wat we hadden afgesproken. Mijn ogen gingen eindelijk echt open. Ik kwam op het punt dat ik wel vooruit moest gaan. De boel zelf op pakken en verbeteren. Als ambtenaar met een verlofstuwmeer kon ik een dag per week opnemen. Af en toe thuis werken. Die tijd was nodig om naar verschillende belastingkantoren te gaan in het zuiden van het land, terwijl ik in het westen werk.”

“Hoe de jaarrekeningen kloppend krijgen? De accountantsrekening betaalde ik door historische spullen en mijn motor te verkopen. Wijzigingen op de concepten werden vervolgens ook in rekening gebracht. Bij het uiteindelijk bekijken van de facturen zag ik dat alles, tot en met de postzegels, doorberekend werd. Kosten voor een secretaresse, een junior, de accountant zelf. Daar ging ik achter aan. Door zelf die stappen te zetten en te merken dat ‘t lukte, voelde ik me telkens iets beter. Over Rood hielp me met bepalen welke stappen dat konden zijn. Een voorbeeld van een rekening-courant. Op zich simpel, maar het helpt wel. Zelf kan ik het niet, maar wou weten wat er op een rekening hoort te staan. Bij ons stonden bijvoorbeeld verkapte huren op de rekening courant in plaats van op de BV. Verder bleken er “lul smoezen” rond een post van 17.000 Euro. Ik ging beter opletten, zelf overzicht houden en doorvragen … en doorvragen.”

Zomer 2017: Licht in de tunnel

Moeilijke gesprekken moesten er worden gevoerd. De belastingdienst kwam boekenonderzoek doen. De suggestie van Over Rood om zelf zijn eigen verhaal te doen leverde een meewerkende belastinginspecteur op: “Ik zie dat je geen kwade zin hebt, maar je hebt wel een probleem.” In overleg met een nieuw financieel adviseur die het spel en de taal van de belastinginspecteur kent en hem met de juiste informatie voedt kon het rapport worden afgemaakt.

“Zo kwam de focus te liggen op: Wat komt uit het boekenonderzoek? Hoe erg is het en hoe erg is het wat ik wel en niet gedaan heb? Door het onderzoek weet ik dat de bedragen van de oude accountant niet juist waren. Van suppletie hadden we nooit gehoord, maar van de belastinginspecteur weet ik over de suppletie van 19.000 Euro. Natuurlijk kon ik een boete verwachten, maar ik weet nu dat er echt met de belastingen gepraat kan worden. En op een normale manier! Al waren er veel vragen, er viel klaarheid te brengen, door in gesprek te blijven, door mij zelf en in samenwerking met het bureau dat me goed ondersteunt.”

De grootste hobbels zijn genomen, zegt Tony. Nu hij weet wat er betaald moet worden is het zaak dat goed te regelen – in tijd en qua bedrag. Over de hulp van Over Rood: “Als grootste omschakeling kon ik dingen op een rijtje krijgen en toen aansturen. Zo kon het goed gaan. Ik zit beter in mijn vel, ben opgelucht dat verrassingen achter de rug zijn. Voor bijna 100% weet ik wat de schade is – al is nog net niet alles binnen – en hoe ik het aan ga pakken. Aan Over Rood heb ik te danken dat er een ommezwaai is gemaakt van in een zwart gat zitten naar het uiteindelijk komen naar licht in de tunnel. Veel stappen waren nodig, maar dit is het eindresultaat. Er is sprake van voorspellend vermogen: ik kan me voorbereiden, het dragen en afhandelen. Dat geeft een goed gevoel! Kortom, voor het licht in de tunnel heb ik een aantal dingen samen met Over Rood opgepakt.”

Waar voorheen een in zichzelf gekeerd bijna schuchter persoon tegenover me zat, glundert hij nu volop. Vertelt over de kinderen die hem verrasten met een motorrit. Met de vriendin en de dochter gaat het goed. “Af en toe schijnt de zon gelukkig en zie ik weer een karrenvracht blauw.”

Het verhaal van Jonas

Ergens voelde hij al: “Het zou zomaar mis kunnen gaan. Maar ik zat zo aan stramienen vast … Uiteindelijk liep ik vast in mijn hoofd … Het denken werd een soort waterhoofd. Dan sta je met lege handen. Wanneer je het dan wilt gaan uitzoeken, is er geen geld. Mijn partner zei de groeten en ons huis moesten we verkopen.”

Nieuw huis

Drie jaar later: over een dijk door een Hollands rivierlandschap op weg naar Jonas, een rijzige vijftiger met een open blik. Water en wind spelen een rol in zijn werk …  en ruimte.

Hij woont er net en richt tussen de bedrijven door zijn tuin in. Boompjes, gras, stenen en een grote houten picknicktafel voor een prikje van Marktplaats. Nog geen drie jaar geleden sjokte hij nog in zichzelf gekeerd door de gang bij Over Rood, amper iets op zak. Nu staat hij rechtop, een lach op zijn gebruinde gezicht. Weer lekker bezig.

Echt zijn ding

Zijn website toont professionaliteit. Publicaties, essays, actief op Twitter. Hij won architectuurprijzen met zijn revolutionaire ontwerpen: stedenbouw, kantoren, een brug, woningen, een metrostation, winkelpanden. Jonas is een man van visie en inhoud, strategisch en creatief, een denker en een aanpakker.

Hij ging 30 jaar geleden als bouwkundig ingenieur bij bureaus aan de slag, voordat hij in de bouwkunst “echt zijn ding” vond en cum laude afstudeerde aan de Academie voor Bouwkunst. Hij werkte, studeerde en woonde samen. Gaf zelf nog acht jaar les op de academie en komt er nog steeds. Jonas’ visie op het gebruik van ruimte legt hij in zijn eindwerk vast aan de hand van de metafoor van een ruimtevaarder en een danseres. Techniek blijkt een tussenschakel en toeval speelt een belangrijke rol in zijn ontwerpen.

Zijn eigen bureau

De eerste prijs in een prestigieuze ontwerpwedstrijd in 2000 maakt dat Jonas zijn eigen bureau op zet. Projecten geeft hij helemaal vanuit zijn eigen visie vorm: samenwerken, authenticiteit, multidisciplinair, duurzaam, gelijkwaardig. Darwinistisch noemt hij zijn aanpak om met partijen open een proces aan te gaan waarin uiteindelijk een uitkomst zich kan openbaren. “Opdrachten komen met horten en stoten. Dus je bent erg kwetsbaar. Ik ben niet zo van managen en zo. Wel heb ik een aantal mensen die in mij en in mijn product geloven. Die bleven komen en daar heb ik van geleefd.”

Een project is een langdurig proces dat in de praktijk niet altijd tot uitvoering komt. “Een complex megaproject als de Zuidas bijvoorbeeld kost miljarden en ging door de crisis niet door. Ook mislukt er wel eens wat. Dan heb ik de neiging me terug te trekken, dan weer wat te proberen. Wanneer er dan geen opdrachten zijn, dan wordt het moeilijk.”

Het valt uit elkaar

“Uit elkaar vallen, bij elkaar komen en weer uit elkaar vallen. Het is inherent aan het proces. Maar je zet jezelf ook op het spel want soms komt het tot een concreet resultaat, soms niet.” Er waren momenten dat Jonas twijfelde of hij wel een ondernemer was. Zoals hij met innovatie en ruimte bezig is, zeker wel. Maar, “het probleem is dat ik tegelijkertijd zelf de visie ben … Ook dat maakt het kwetsbaar.”

In 2013 komt hij bij een grote opdracht in een slangenkuil terecht. Ontwerp na ontwerp wordt afgekeurd. In de zomer 2014 gaat het heel slecht. Ergens voelde hij al: “Het zou zomaar mis kunnen gaan. Maar ik zat zo aan stramienen vast … Uiteindelijk liep ik vast in mijn hoofd … Het denken werd een soort waterhoofd. Al wekt alles de schijn van een waarachtigheid, in het dagelijks leven heb je er geen moer aan. Dan sta je met lege handen. Wanneer je het dan wilt gaan uitzoeken, is er geen geld. Mijn partner zei de groeten en ons huis moesten we verkopen.”

Overleven

Na de verkoop van het huis zijn er schulden bij zijn ex en bij de bank. “De rente blijft 6,9%. Als zelfstandige krijg je geen lagere rente. Onderaan ben je de klos. Zo zit het systeem in elkaar… Ik moest dus gewoon geld verdienen.”

Jonas pakt van alles aan. Weinig betaald, ongeschoold werk bij een warenhuis waar hij “als een lul werd behandeld. Met name de manier waarop ze met je omgaan.” Opleiding in eigen tijd, het aantal vastgestelde uren dat niet wordt nagekomen, de planning die drie keer zijn diensten van de dag erna zomaar schrapt … Hij kapt ermee en doet los- vast werk totdat hij bij de gemeente meedraait als straatcoach. Hij wijst mensen op fietsenstallingen, zet fietsen recht en loopt door de stad ter voorbereiding van de Tour de France in Utrecht. “Best leuk. Heb ik een jaar gedaan. Zo’n achthonderd Euro kwam er maandelijks binnen. Daar moest ik het mee redden. Geen centje bijstand en alles zelf uitvogelen.”

“Mensen helpen je niet hoor. Sterker nog, ze geloven je gewoon niet. Als een crimineel word je behandeld. Bij de gemeentelijke instanties tellen alleen regeltjes. Bij allerlei loketten willen ze geld van je: riool en andere belastingen.  Kwijtschelding die je niet krijgt, uitstel, dan straf en boetes. Het stapelt zich op. Men denkt niet mee, laat staan dat er steun of begeleiding is. Overal je doopcel lichten. Dat begrijp ik wel … maar het is al veel.” Alleen bij de Belastingdienst ervaart hij enig begrip.

“Zelf de klos zijn doet een hoop met je.” Zonder dat hij het doorhad bleek hij last van stress te hebben. Van huisarts naar cardioloog, “door de mangel gehaald.” Hij spreekt tweemaal met een thuishulpdame. Ze vinden en doen verder niets.

Hulp

Naast de steun die hij van familie en vrienden ondervindt, is het tijd voor hulp. In september 2015 vindt Jonas via internet Over Rood. Zijn eerste gesprek met Diny ervaart hij meteen als heel positief. “Ik zag mezelf eigenlijk niet als ondernemer, maar ik bleek hoge cijfers te scoren voor mijn instelling en houding. Ik begon steeds meer mijn eigen ondernemerschap in te zien, ook een manier van ondernemen … En na twee maanden vindt er een omkering plaats. Er komt een opdracht binnen!”

Tegen het eind van het jaar gaat zijn auto kapot. De reparatie, de keuring en de overige kosten zijn niet meer op te brengen. Hij schorst de auto en zet die ergens weg. Via leegstandbeheer in het dorp waar hij nu huurt, vindt hij tijdelijke en betaalbare woonruimte. Waar in Utrecht een wachtlijst is van bijna tien, is er in het dorp een lijst van twee jaar.

Jonas heeft veel aan de begeleiding bij Over Rood en aan de praktische adviezen. De financiën en de boekhouding door zijn schoonzus beëindigt hij. Hij doet dit in het vervolg zelf met de hulp van de Cijferbrigade van Over Rood.

Bij Over Rood vindt hij het vooral zo positief dat iedereen zelf weet wat het is om weerstanden te overwinnen, dat ieder hem als ondernemer en ook als individu ziet. Er is niet een bepaalde manier van ondernemen, maar een gevarieerd breed beeld van ondernemen dat wordt gekoppeld aan hulp op allerlei vlakken. Hij herkent zich daarin. Jonas neemt ook deel aan de ervaren ondernemersgroep van Over Rood. “Elkaars verhalen horen. Klankborden. Hoe zijn die anderen uit hun crisis gekomen? Je zit toch in hetzelfde schuitje. Hoe pakken zij het aan?”

Een ander mens

Over Rood en de positieve manier van benaderen, de brede basis en allerlei facetten. Naast opdrachten is vertrouwen op zijn pad gekomen. Zijn inzicht is gerijpt: “Als het in je zit en van betekenis voor je is, komt het vroeg of laat voorbij.”

Door zijn eigen proces zo helemaal door te maken is er “een andere manier van kijken bijgekomen, naast de manier die ik al had. Het spectrum van naar iets kijken is daarmee groter geworden.” Niet alleen hij zelf is veranderd, maar ook alles er om heen is aan het veranderen. Vandaag de dag laat hij zich vergezellen door een vriendin die van dansen houdt.

Portret van Over Rood oprichter Peter van Bergen

Kees Klomp en Ron van Es interviewen en maken korte filmportretten van ondernemers en ondernemende mensen die vanuit een overtuigende purpose hun weg banen. Zij noemen het Purpose People.

Over ondernemers die begrijpen dat hun onderneming ergens voor staat. Over ondernemende mensen die begrijpen dat hun project echte bezieling vereist. Zo willen we inspireren, motiveren en de wereld om ons heen laten zien dat het anders kan, anders moet en vooral anders gaat. Zij werken samen met MaatschapWij. Uiteindelijk wordt het een serie van 50 unieke portretten.

In Maart 2017 hebben Ron en Kees een prachtig portret gemaakt van de oprichter van Over Rood Peter van Bergen.

 

Daarnaast schreef Ron onderstaande blog over Peter:

De stille kracht

Laat ik er maar gelijk mee beginnen: ik bewonder Peter van Bergen. Hij is het type mens dat je als ‘stille kracht’ kunt omschrijven. Voor hem geen podium of grote verhalen op social media, Peter is een man die ergens aan begint — weloverwogen — en dat dan ook gaat doen.

Ik ken Peter van zijn vorige bedrijf — hij was mede-eigenaar — en toen hij wegging, had hij geen plan. Maar zoals dat gaat met types zoals hij, er komt altijd iets waar hij zijn tanden in gaat zetten. In dit geval Over Rood. Via een briefje van het Rode Kruis — niet iets waar je over struikelt — vond hij zijn weg. Hulpbiedend aan iemand die op de bodem van het leven zat, zag hij wat hij moest doen. Vanuit zijn kennis als financiële man begon hij mensen te helpen die achterstanden hadden, schulden, mensen die hun enveloppen niet meer durfden open te maken. Niet het werk waar je een hippe start-up van gaat opzetten of goede sier mee gaat maken. Maar wel werk waar anderen mee geholpen zijn. Die uit de put weer op hun voeten kunnen gaan staan.

Zijn grote voorbeeld is Muhammed Yunus, een bankier uit Bangladesh, die hem hielp om zijn ideeën verder vorm te geven. Zo ontstond Over Rood, voorbij rood bedenk ik dan, voorbij dat punt dat je zo schaamteloos kan aanstaren in het leven. Dat punt waardoor je leven stil gaat staan.

Met een eigen programma helpen ze — want inmiddels zijn er genoeg mensen die meewerken bij Over Rood — samen zelfstandig ondernemers die het net niet redden naar nieuwe toekomst. Niet terug kijkend, zoals elke boekhouder doet, maar naar voren werken, hoe ga je het doen?

Ik bewonder Peter van Bergen om zijn doortastendheid om naar aanleiding van een simpel briefje en een eigen reis naar zijn voorbeeld in Bangladesh, te zeggen: dit ga ik doen. Gewoon omdat het moet. Gewoon omdat het nodig is. Met Kees Klomp — met wie ik de Purpose People portretten maak — heb ik het vaker over het oude verhaal van de ridder Parcival. Deze ridder, de jongste van alle ridders, is op zoek naar de heilige Graal. En net als alle andere ridders doorzoekt hij stad en land, en Parcival vindt dan die heilige Graal. Nou ja vinden, de Graal is in handen van een koning die lijdt. Lijdt aan het leven. Het verhaal vertelt dat Parcival door het stellen van één noodzakelijke vraag die Graal kan ontvangen van die koning. Die vraag luidt: ‘Waaraan lijdt gij?’

Peter heeft niet alleen die vraag gesteld, maar is ook wat gaan doen. ‘Waaraan lijdt gij en wat heb je nodig?’ Handen uit de mouwen. Voor de ander. Dat is het stempel van een betekenisvol ondernemer.